65 Ciekawostek o stanie Nowy Meksyk ­čŚ║´ŞĆ

Nowy Meksyk / foto – Pixabay

1. Kiedy Hiszpanie wyruszyli, aby zbada─ç ten region, mieli nadziej─Ö, ┼╝e znajd─ů tam ziemi─Ö r├│wnie cenn─ů jak ta, kt├│r─ů znale┼║li wcze┼Ťniej w Meksyku. Dlatego nazwali ten obszar Nueva Mexico. (Nueva oznacza po hiszpa┼äsku “nowy”.)

2. Je┼Ťli chodzi o s┼éowo Meksyk, niekt├│rzy eksperci uwa┼╝aj─ů, ┼╝e jest to wersja imienia, kt├│re Aztekowie (grupa kulturowa z Meksyku) nadali jednemu ze swoich bog├│w (cho─ç istnieje wiele r├│┼╝nych teorii).

3. Stan posiada pi─Ökne krajobrazy, od g├│r, przez lasy, po pustynie. Dzi─Öki temu zyska┼é przydomek Krainy Zachwyt├│w (“Land of Enchantment”).

4. Nowy Meksyk nie by┼é ameryka┼äskim stanem a┼╝ do 1912 roku. Jest to spowodowane tym, ┼╝e stan jest zdominowany przez spo┼éeczno┼Ť─ç latynosk─ů i katolick─ů, co uniemo┼╝liwi┼éo przyj─Öcie go jako stanu.

5. Nowy Meksyk jest 5 co do wielko┼Ťci stanem w Usa.

6. Stan Nowy Meksyk zamieszkuje 2,08 mln mieszkańców.

7. W Nowym Meksyku jest znacznie więcej owiec i bydła niż ludzi.

8. Stolic─ů stanu Nowy Meksyk jest Santa Fe i liczy 84 tys. mieszka┼äc├│w.

9. Największym miastem stanu Nowy Meksyk jest Albuquerque które liczy 559 tys. mieszkańców.

10. Stan Nowy Meksyk dzieli mi─Ödzynarodow─ů granic─Ö z krajem Meksyk.

Nowy Meksyk / foto – Pixabay

11. Ludzie przybyli na tereny dzisiejszego Nowego Meksyku ponad 12 000 lat temu. Eksperci uwa┼╝aj─ů, ┼╝e migrowali oni z teren├│w dzisiejszej Rosji przez most l─ůdowy zwany Cie┼Ťnin─ů Beringa podczas ostatniej epoki lodowcowej. (Kiedy epoka lodowcowa si─Ö sko┼äczy┼éa, poziom wody podni├│s┼é si─Ö, zasypuj─ůc ten most.) Tysi─ůce lat p├│┼║niej na ziemi ┼╝y┼éy rdzenne plemiona ameryka┼äskie, w tym Apacze, Zuni, Navajo i Pueblos.

12. W 1540 roku hiszpa┼äski odkrywca Francisco V├ízquez de Coronado przyby┼é na te tereny w poszukiwaniu miast ze z┼éota, o kt├│rych kr─ů┼╝y┼éy pog┼éoski, ┼╝e istniej─ů w obu Amerykach. Nie odkry┼é skarb├│w, ale przez nast─Öpne stulecie Hiszpanie kolonizowali te tereny.

13. W 1821 roku Meksyk og┼éosi┼é swoj─ů niepodleg┼éo┼Ť─ç od Hiszpanii, a obszar ten sta┼é si─Ö cz─Ö┼Ťci─ů Meksyku.

14. Po wygranej przez Stany Zjednoczone wojnie meksykańsko-amerykańskiej w 1848 roku, Nowy Meksyk stał się terytorium USA. W 1912 roku został ogłoszony 47. stanem.

15. Stan mo┼╝na podzieli─ç na trzy regiony. Region Wielkich R├│wnin, rozci─ůgaj─ůcy si─Ö na wschodzie, obejmuje wysoki p┼éaskowy┼╝ z g┼é─Öbokimi kanionami. Znajduje si─Ö tam r├│wnie┼╝ Carlsbad Caverns, w kt├│rym znajduje si─Ö ponad 119 jaski┼ä do zwiedzania.

16. Region G├│r Skalistych znajduje si─Ö w p├│┼énocnej cz─Ö┼Ťci stanu i to w┼éa┼Ťnie tam znajduje si─Ö najwy┼╝szy punkt Nowego Meksyku: Wheeler Peak.

17. W ┼Ťrodkowo-po┼éudniowo-zachodniej cz─Ö┼Ťci stanu znajduje si─Ö region Basin and Range. Rzeka zwana Rio Grande p┼éynie przez ┼Ťrodek tego obszaru, kt├│ry jest znany z g├│rskich grzbiet├│w, p┼éaskich pusty┼ä i White Sands National Monument. Jest to najwi─Öksze na ┼Ťwiecie pole wydm piaskowych wykonanych z minera┼éu gipsu.

18. Nowy Meksyk jest pod wp┼éywem zar├│wno kultury latynoskiej jak i rdzennych Amerykan├│w, posiada wiele park├│w narodowych i zabytk├│w, unikaln─ů kuchni─Ö i t─Ötni─ůc─ů ┼╝yciem scen─Ö artystyczn─ů.

19. Konstytucja Stanu Nowy Meksyk oficjalnie deklaruje, że jest to stan dwujęzyczny. 1/3 rodzin w Nowym Meksyku mówi w domu po hiszpańsku.

20. Las Cruces robi najwi─Öksz─ů na ┼Ťwiecie enchilad─Ö w pierwszy weekend pa┼║dziernika podczas “Whole Enchilada Fiesta”.

21. Stan ten znany jest z wielu doniesie┼ä o UFO. Na przyk┼éad: piloci co najmniej trzech oddzielnych samolot├│w napotkali niezidentyfikowany obiekt lataj─ůcy wysoko nad po┼éudniow─ů Arizon─ů i Nowym Meksykiem 24 lutego 2018 roku.

22. Czy kosmici kiedykolwiek wyl─ůdowali na Ziemi? Muzeum UFO w Roswell – w pobli┼╝u miejsca, gdzie wed┼éug niekt├│rych os├│b w 1947 roku rozbi┼éo si─Ö UFO – pozwala zwiedzaj─ůcym zdecydowa─ç samemu.

23. Roswell, czwarte co do wielko┼Ťci miasto w stanie, zosta┼éo za┼éo┼╝one w 1869 roku, kiedy to zawodowy hazardzista za┼éo┼╝y┼é samotny sklep na szlaku byd┼éa.

24. Pierwsza na ┼Ťwiecie bomba atomowa zosta┼éa zdetonowana 16 lipca 1945 roku w White Sands Testing Range w pobli┼╝u Alamogordo. Na p├│┼énoc od miejsca uderzenia ma┼éa tablica oznacza obszar znany jako Trinity Site. Bomba zosta┼éa zaprojektowana i wyprodukowana w Los Alamos.

25. Taka sama bomba została zrzucona w japońskim Nagasaki zaledwie kilka tygodni później.

26. Aby przetestować najnowsze rakiety, baza wojskowa White Sands Missile Range został stworzony na tym samym terenie, na którym wybuchła pierwsza bomba atomowa.

27. Po II wojnie ┼Ťwiatowej w Los Alamos i Albuquerque powsta┼éo wiele nowych laboratori├│w. Setki wysoko wykszta┼éconych naukowc├│w i in┼╝ynier├│w przenios┼éo si─Ö do stanu. Wkr├│tce Nowy Meksyk mia┼é wy┼╝szy odsetek ludzi z doktoratami ni┼╝ jakikolwiek inny stan.

28. 1 na 4 pracownik├│w w Nowym Meksyku pracuje bezpo┼Ťrednio dla rz─ůdu federalnego. Rz─ůdy stanowe i lokalne s─ů r├│wnie┼╝ g┼é├│wnymi pracodawcami.

29. Dwa wa┼╝ne aspekty gospodarki Nowego Meksyku to badania naukowe, takie jak badania nad energi─ů j─ůdrow─ů prowadzone w Sandia National Laboratories oraz wydobycie zasob├│w naturalnych, takich jak ropa naftowa, gaz ziemny, uran, potas, mied┼║, w─Ögiel, cynk, z┼éoto i srebro.

30. S┼éynni mieszka┼äcy Nowego Meksyku to mi─Ödzy innymi piosenkarz John Denver, za┼éo┼╝yciel amazon.com Jeff Bezos i artystka Georgia O’Keeffe.

31. Rio Grande jest najd┼éu┼╝sz─ů rzek─ů Nowego Meksyku i p┼éynie przez ca┼é─ů jego d┼éugo┼Ť─ç.

Rio Grande / foto – Pixabay

32. B─Öd─ůc na szyczycie wulkanu Capulin, mo┼╝na zobaczy─ç fragmenty pi─Öciu r├│┼╝nych stan├│w (Nowy Meksyk, Oklahoma, Kansas, Teksas i Kolorado). Wulkan by┼é kiedy┼Ť u┼╝ywany jako znacznik krajobrazu dla Santa Fe Trail.

33. Miasto Truth or Consequences by┼éo kiedy┼Ť nazywane Hot Springs. W 1950 roku miasto zmieni┼éo swoj─ů nazw─Ö na tytu┼é popularnego radiowego programu quizowego.

34. Po┼éo┼╝one 7000 st├│p nad poziomem morza Santa Fe w Nowym Meksyku jest najwy┼╝ej po┼éo┼╝on─ů stolic─ů stanu w Usa.

Santa Fe / foto – Pixabay

35. Santa Fe jest jednym z najstarszych miast w USA. Zosta┼éo za┼éo┼╝one w 1607 roku trzyna┼Ťcie lat przed przybyciem Pielgrzym├│w do kraju.

36. Pocz─ůtkowo nosi┼éo nazw─Ö La Villa Real de la Santa Fe de San Francisco de Asis, kt├│ra zosta┼éa zmieniona w 1610 roku

37. Pałac Gubernatorów w Santa Fe, zbudowany w 1610 roku, jest jednym z najstarszych budynków publicznych w Ameryce.

38. Stolica Nowego Meksyku Santa Fe jest punktem końcowym 800 milowego szlaku Santa Fe Trail.

39. Najwi─Öksze miasto Nowego Meksyku Albuquerque zosta┼éo za┼éo┼╝one w 1706 roku jako hiszpa┼äska spo┼éeczno┼Ť─ç rolnicza. Jego nazwa pochodzi od nazwy prowincji w Hiszpanii.

40. Microsoft został założony w małym garażu w Albuquerque w Nowym Meksyku. Założyciele firmy Bill Gates i jego przyjaciel Paul Allen napisali tu swoje pierwsze oprogramowanie.

41. W mie┼Ťcie Albuquerque co roku odbywa si─Ö International Balloon Fiesta, najwi─Ökszy na ┼Ťwiecie festiwal balon├│w na ogrzane powietrze.

Balloon Fiesta / foto -Pixabay

42. Ludzie Pueblo ┼╝yj─ů nieprzerwanie od ponad tysi─ůca lat w Taos Pueblo w p├│┼énocno-┼Ťrodkowym Nowym Meksyku.

43. Taos Pueblo jest po┼éo┼╝one 2 mile na p├│┼énoc od miasta Taos. Jest to jedna z najstarszych nieprzerwanie zamieszka┼éych spo┼éeczno┼Ťci w Stanach Zjednoczonych. Ludzie nadal mieszkaj─ů w niekt├│rych z 900-letnich budynk├│w.

44. S┼éowo “Pueblo” jest u┼╝ywane do opisania grupy ludzi, miasta lub stylu architektonicznego. Istnieje 19 grup Pueblo, kt├│re pos┼éuguj─ů si─Ö 4 r├│┼╝nymi j─Özykami. Ludzie Pueblo z po┼éudniowego zachodu ┼╝yj─ů w tym samym miejscu d┼éu┼╝ej ni┼╝ jakakolwiek inna kultura w kraju.

45. Navajo, najwi─Öksza grupa rdzennych Amerykan├│w w tym kraju, posiada rezerwat o powierzchni 14 milion├│w akr├│w.

46. Do pewnego stopnia rezerwaty Indian Nowego Meksyku funkcjonuj─ů jako stany w obr─Öbie stanu, gdzie prawo plemienne mo┼╝e by─ç nadrz─Ödne w stosunku do prawa stanowego.

47. Miasto Gallup nazywa siebie “India┼äsk─ů Stolic─ů ┼Üwiata” i s┼éu┼╝y jako centrum handlowe dla ponad 20 r├│┼╝nych grup india┼äskich.

48. Oryginalne Ameryka┼äskie Terytorium Nowego Meksyku, kt├│re kongres utworzy┼é w 1850 roku, obejmowa┼éo ca┼éy Nowy Meksyk i Arizon─Ö oraz cz─Ö┼Ťci Kolorado, Nevady i Utah.

49. Jeziora i rzeki stanowi─ů zaledwie 0,002% ca┼ékowitej powierzchni stanu. Jest to najni┼╝szy stosunek wody do l─ůdu spo┼Ťr├│d wszystkich 50 stan├│w.

50. Wi─Ökszo┼Ť─ç jezior w Nowym Meksyku to zbiorniki stworzone przez cz┼éowieka.

51. Tama na Rio Grande utworzyła Elephant Butte Reservoir, największe jezioro stanu.

52. Skały księżycowe można znaleźć w Międzynarodowej Hali Sławy Kosmosu, która znajduje się w Alamogordo.

53. White Sands National Monument to pustynia nie z piasku, ale z b┼éyszcz─ůcych bia┼éych kryszta┼é├│w gipsu.

White Sands w Nowym Meksyku – foto / Pixabay

54. Miasteczko Hatch w Nowym Meksyku jest znane jako “┼Ťwiatowa stolica zielonego Chile”.

55. Miasto Deming znane jest z corocznych wy┼Ťcig├│w kaczek.

56. Miasteczko Grants┬áznane jest jako “┼Ťwiatowa stolica uranu” i produkowa┼éo wi─Ökszo┼Ť─ç krajowych dostaw uranu w okresie po II wojnie ┼Ťwiatowej i w czasach zimnej wojny.

57. W Carlsbad Caverns ┼╝yj─ů dziesi─ůtki tysi─Öcy nietoperzy. Najwi─Öksza komora Carlsbad Caverns ma d┼éugo┼Ť─ç ponad 10 boisk pi┼ékarskich i wysoko┼Ť─ç oko┼éo 22 pi─Öter.

58. Nowy Meksyk jest znany z turkusu. Obecnie w wi─Ökszo┼Ťci kopalni pozosta┼éo ich bardzo niewiele, dlatego kawa┼éek turkusu mo┼╝e by─ç wart tysi─ůce dolar├│w.

59. Podczas szczytu tak zwanej bezprawia ery ko┼äca 1800ÔÇ▓, kiedy Lew Wallace s┼éu┼╝y┼é jako terytorialny gubernator, napisa┼é popularn─ů powie┼Ť─ç historyczn─ů Ben-Hur. Po raz pierwszy opublikowana w 1880 roku, zosta┼éa przerobiona na film w 1959 roku z Charletonem Hestonem w roli g┼é├│wnej.

60. Cimarron by┼éo kiedy┼Ť znane jako “┼Ťwiatowa stolica kowboj├│w”. Niekt├│re z najs┼éynniejszych nazwisk Starego Zachodu, takie jak Kit Carson i “Buffalo Bill” Cody mieszka┼éy w┼éa┼Ťnie tam. Cytat z Las Vegas Gazette ilustruje, jak bardzo bezprawne by┼éo Cimarron. “Wszystko jest spokojne w Cimarron. Nikt nie zosta┼é zabity od 3 dni.”

61. W niekt├│rych odizolowanych wioskach, takich jak Truchas, Chimayo’, i Coyote w p├│┼énocno-┼Ťrodkowym Nowym Meksyku, niekt├│rzy potomkowie hiszpa┼äskich konkwistador├│w nadal m├│wi─ů w formie 16-wiecznego hiszpa┼äskiego, kt├│ry nie jest u┼╝ywany nigdzie indziej na ┼Ťwiecie.

62. Mistrzostwa ┼Ťwiata w wy┼Ťcigu ┼éopat─ů odbywaj─ů si─Ö zazwyczaj w Angel Fire w Nowym Meksyku. Wy┼Ťcig odbywa si─Ö co roku, a tysi─ůce ludzi przyje┼╝d┼╝a z ca┼éych Stan├│w Zjednoczonych, aby by─ç jego cz─Ö┼Ťci─ů.

63. Elizabethtown by┼éo pierwszym miastem w Nowym Meksyku. Miasto znajduje si─Ö w hrabstwie Colfax i jest teraz opustosza┼ée, poniewa┼╝ ludzie przenie┼Ťli si─Ö w poszukiwaniu lepszych mo┼╝liwo┼Ťci.

Elizabethtown / foto – Pixabay

64. Nowy Meksyk jest wiod─ůcym stanem pod wzgl─Ödem zgon├│w zwi─ůzanych z alkoholem. Wska┼║nik zgon├│w zwi─ůzanych z alkoholem w Nowym Meksyku zajmuje pierwsze, drugie lub trzecie miejsce w USA od 1981 roku.

65. Nowy Meksyk s─ůsiaduje z nast─Öpuj─ůcymi stanami – Arizona, Kolorado i Teksas. Dodatkowo na po┼éudniu stan graniczy z pa┼ästwem Meksyk.

4.5/5 - (17 votes)
Dodaj komentarz

Tw├│j adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Mo┼╝esz R├│wnie┼╝ Polubi─ç