31 Interesuj─ůcych Ciekawostek o Malutkiej Andorze ­č玭čçę

andora
foto – Pixabay

Andora ÔÇô niewielkie pa┼ästwo, kt├│re po┼éo┼╝one jest w po┼éudniowo-zachodniej Europie. Jego oficjalna nazwa brzmi Ksi─Östwo Andory (Principat dÔÇÖAndorra)

1. Andora po┼éo┼╝ona jest w ca┼éo┼Ťci w Pirenejach. Ma tylko dw├│ch s─ůsiad├│w, Hiszpani─Ö i Francj─Ö. Nie ma dost─Öpu do morza.

2. Powierzchnia Andory wynosi 468 km2. Znajduje si─Ö tym samym w czo┼é├│wce najmniejszych pa┼ästw europejskich. Ca┼ékowita liczba ludno┼Ťci wynosi ponad 85 tys.

3. Flaga Andory składa się z trzech pionowych pasów w kolorach niebieskim, żółtym i czerwonym. Na żółtym pasie umiejscowione jest godło państwowe. Flaga w tym układzie została po raz pierwszy użyta w II poł. XIX w.

4. Herb stanowi tarcza podzielona na cztery cz─Ö┼Ťci. W pierwszym polu znajduje si─Ö z┼éota mitra i pastora┼é, b─Öd─ůce symbolami biskupa Urgell. W drugim ÔÇô trzy czerwone s┼éupy b─Öd─ůce herbem hrabstwa Foix. W trzecim ÔÇô cztery czerwone s┼éupy b─Öd─ůce herbem Aragonii. W czwartym ÔÇô dwa czerwone wo┼éy, stanowi─ůce symbol prowincji B├ęarn, kt├│ra obecnie nale┼╝y do Francji. Pod herbem znajduje si─Ö dewiza ┼éaci┼äska ÔÇ×Virtus unita fortiorÔÇŁ, co oznacza ÔÇ×Jedno┼Ť─ç wzmacniaÔÇŁ. Herb otoczony jest barokowym kartuszem.

5. Hymn Andory nosi nazw─Ö ÔÇ×El Gran CarlomanyÔÇŁ. S┼éowa napisa┼é Joan Bennloch i Vivo, a muzyk─Ö skomponowa┼é Enric Marfany Bons. Hymn zosta┼é oficjalnie uznany przez ksi─ů┼╝─ůt-wsp├│┼éregent├│w 8 wrze┼Ťnia 1914 r. Funkcjonuje jako jeden z nielicznych hymn├│w pa┼ästwowych na ┼Ťwiecie, kt├│rego s┼éowa napisane s─ů w pierwszej osobie liczby pojedynczej.

6. Stolic─ů pa┼ästwa i zarazem jego najwi─Ökszym miastem jest Andora (kat. Andorra la Vella). Zajmuje 12 km2 i ma nieco ponad 22 tys. mieszka┼äc├│w. Miasto po┼éo┼╝one jest na wysoko┼Ťci ok. 1023 m n.p.m., co czyni go najwy┼╝ej po┼éo┼╝on─ů stolic─ů w Europie.

7. Językiem urzędowym jest kataloński, który należy do grupy zachodniej języków romańskich. Ma dużo wspólnych cech z hiszpańskim, włoskim i francuskim. Wywodzi się z łaciny ludowej.

8. Andora nie nale┼╝y d Unii Europejskiej, ale 1 marca 2002 r. przyj─Ö┼éa wraz z Francj─ů i Hiszpani─ů euro jako swoj─ů walut─Ö. Wcze┼Ťniej obowi─ůzywa┼éy tu peseta hiszpa┼äska i frank francuski.

9. Andora mia┼éa dosta─ç prawa miejskie za waleczno┼Ť─ç przeciwko Maurom podczas wypraw Karola Wielkiego na prze┼éomie VIII i IX w. n.e. W nast─Öpnych stuleciach by┼éa przedmiotem sporu mi─Ödzy katalo┼äskimi feuda┼éami i francuskimi hrabiami z Foix.

10. W 1278 r. na mocy ÔÇ×Traktatu o Wsp├│lnej Suwerenno┼ŤciÔÇŁ zosta┼éa ustanowiona dwupodmiotowa g┼éowa pa┼ästwa. Traktat zosta┼é zawarty mi─Ödzy hiszpa┼äskim biskupem Urgell i francuskim hrabi─ů Foix. W kolejnych wiekach prawa ze strony francuskiej przesz┼éy najpierw na kr├│l├│w Nawarry, nast─Öpnie na kr├│l├│w Francji, a ostatecznie na jej republika┼äskich przyw├│dc├│w.

11. W 1419 r. na wniosek ludno┼Ťci Andory powo┼éany zosta┼é lokalny parlament, kt├│ry pocz─ůtkowo by┼é zwany Rad─ů Terytorialn─ů. Nast─Öpnie zosta┼é przekszta┼écony w Rad─Ö Generaln─ů.

12. 7 lipca 1934 r. wi─Ökszo┼Ť─ç cz┼éonk├│w Rady Generalnej popar┼éa pomys┼é Borisa Skosyriewa na uczynienie go kr├│lem Andory. W nast─Öpstwie og┼éosi┼é si─Ö kr├│lem Borisem I, regentem kr├│la francuskiego, proklamowa┼é niepodleg┼ée ksi─Östwo Andory, wypowiedzia┼é wojn─Ö biskupowi z Urgel i og┼éosi┼é konstytucj─Ö. 20 lipca 1934 r. aresztowa┼éa go policja hiszpa┼äska, a nast─Öpnie zosta┼é wydalony z kraju.

13. W 1993 r. w referendum powszechnym obywatele zatwierdzili pierwsz─ů konstytucj─Ö. Andora sta┼éa si─Ö suwerennym pa┼ästwem. W tym samym roku przyst─ůpi┼éa r├│wnie┼╝ do ONZ.

14. Najwy┼╝szym wzniesieniem w Andorze jest Pic de Coma Pedrosa, szczyt g├│rski w Pirenejach Wschodnich. Wznosi si─Ö na wysoko┼Ťci 2942 m n.p.m. i nale┼╝y tym samym do Korony Europy., czyli spisu najwy┼╝szych szczyt├│w wszystkich pa┼ästw w Europie.

15. Najd┼éu┼╝sz─ů rzek─ů jest Valira, b─Öd─ůca dop┼éywem rzeki Segre. Swoje uj┼Ťcie ma w hiszpa┼äskim mie┼Ťcie Seo de Urgel.

16. Opr├│cz andorskich Katalo┼äczyk├│w licz─ůcymi si─Ö liczebno┼Ťciowo nacjami s─ů Hiszpanie, Portugalczycy i Francuzi. Dominuj─ůc─ů religi─ů jest katolicyzm.

17. Andora ma dwie g┼éowy pa┼ästwa. S─ů nimi tzw. wsp├│┼éksi─ů┼╝─Öta, francuski, kt├│rym jest prezydent Francji (obecnie Emmanuel Macron) oraz wsp├│┼éksi─ů┼╝e episkopalny, kt├│rym jest biskup hiszpa┼äskiego miasta Seo de Urgel (obecnie Joan Enric Vives i Sicilia). Od 1992 r. ich kompetencje zosta┼éy ograniczone do funkcji reprezentacyjnych oraz prawa weta w sprawach mi─Ödzynarodowych,

18. Andora jako jedno z nielicznych pa┼ästw na ┼Ťwiecie nie posiada portu lotniczego na swoim terytorium. Korzysta jednak ze znajduj─ůcego si─Ö 12 km od jego granicy lotniska w Katalonii. Po inwestycjach finansowych poczynionych przez Andor─Ö, od 2014 r. port lotniczy nosi nazw─Ö Aeroport AndorraÔÇôLa Seu d’Urgell.

19. Do Andory mo┼╝na si─Ö dosta─ç tylko drog─ů l─ůdow─ů od strony Hiszpanii b─ůd┼║ od strony Francji. Obywatel UE mo┼╝e wjecha─ç na terytorium pa┼ästwa za okazaniem wa┼╝nego paszportu b─ůd┼║ dowodu osobistego. Kraj nie posiada linii kolejowej.

20. Patronk─ů Andory jest ┼Üwi─Öta Dziewica z Meritxell. Jej wspomnienie obchodzone jest 8 wrze┼Ťnia i jest to og├│lnonarodowe ┼Ťwi─Öto i dzie┼ä wolny od pracy. Sanktuarium Matki Boskiej z Meritxell znajduje si─Ö w ┼Ťrodkowej cz─Ö┼Ťci Andory.

21. Opr├│cz 8 wrze┼Ťnia w Andorze s─ů jeszcze trzy dni wolne od pracy ÔÇô 1 stycznia (Nowy Rok), 14 marca (Dzie┼ä Konstytucji) i 25 grudnia (Bo┼╝e Narodzenie).

22. W Andorze mo┼╝na pos┼éugiwa─ç si─Ö polskim prawem jazdy. Policja jednak podchodzi bardzo surowo do wykrocze┼ä drogowych, a za z┼éamanie przepis├│w, zw┼éaszcza za jazd─Ö z nadmiern─ů pr─Ödko┼Ťci─ů, gro┼╝─ů bardzo wysokie mandaty.

23. Sportem o najwi─Ökszym znaczeniu w Andorze jest narciarstwo. 29 listopada 1965 r. zosta┼éo uznane za ÔÇ×sport o znaczeniu narodowymÔÇŁ.

24. Jako jedno z nielicznych europejskich pa┼ästw Andora pozosta┼éa neutralna w czasie II wojny ┼Ťwiatowej. Kraj ten nigdy nie posiada┼é wojska ani nawet ministerstwa obrony.

25. Andora by┼éa ostatnim pa┼ästwem w Europie, kt├│re nie pobiera┼éo podatku dochodowego oraz jednym z ostatnich, kt├│re nie pobiera┼éo podatku VAT. Obecnie oferuje najni┼╝sze stawki podatk├│w na Starym Kontynencie. Og├│lna stawka IGI (odpowiednik VAT) wynosi 4,5%. Podwy┼╝szona stawka podatkowa wynosi 9,5% i dotyczy wy┼é─ůcznie us┼éug bankowych i finansowych. Maksymalna stawka podatku dochodowego zar├│wno dla os├│b fizycznych jak i prawnych wynosi 10%.

26. Jedynym obiektem na terenie Andory wpisanym na list─Ö ┼Ťwiatowego dziedzictwa UNESCO jest dolina Madriu-Perafita-Claror. Jest to dolina lodowcowa, w kt├│rej zobaczy─ç mo┼╝na 12 dom├│w zbudowanych z granitu. Teren obj─Öty ochron─ů zajmuje 10% powierzchni kraju.

27. Na li┼Ťcie reprezentatywnej niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO znajduje si─Ö festiwal ognia, kt├│ry odbywa si─Ö co roku w dniu przesilenia letniego, w wigili─Ö ┼Ťw. Jana. Andora zosta┼éa wpisana razem z Francj─ů i Hiszpani─ů.

28. Andora nie ma w┼éasnej poczty. Us┼éugi tego typu ┼Ťwiadcz─ů dla mieszka┼äc├│w poczty francuska i hiszpa┼äska. Kraj wydaje jednak w┼éasne znaczki pocztowe.

29. W 2021 r. ┼Üwiatowa Organizacja Zdrowia (WHO) uzna┼éa Andor─Ö za kraj o najwy┼╝szej ┼Ťredniej d┼éugo┼Ťci ┼╝ycia na ┼Ťwiecie, kt├│ra wynios┼éa 87 lat. Kraj awansowa┼é z drugiego miejsca w rankingu.

30. Andora może się pochwalić największym obszarem narciarskim w Europie Południowej. Do użytku zostało oddane ok. 300 km tras narciarskich.

31. Kraj ten s┼éynie z zakup├│w. W samej stolicy ma si─Ö znajdowa─ç ponad 1500 sklep├│w. S┼éynnym wydarzeniem zwi─ůzanym z zakupami jest odbywaj─ůcy si─Ö co roku Andorra Shopping Festival, czyli Festiwal Zakup├│w.

4.6/5 - (7 votes)
Dodaj komentarz

Tw├│j adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Mo┼╝esz R├│wnie┼╝ Polubi─ç